«

»

 

Gana

 

Genel Bilgiler

 Temel Sosyal ve Ekonomik Göstergeler

Temel Sosyal Göstergeler

Nüfus: 25,3 milyon (2012)

Dil :İngilizce(resmi dil), Twi, Ewe, Fante,Ga, Hausa

Din: Hıristiyanlık %63, İslamiyet %16, Yerel inançlar %21

Başkent: Akra Yüzölçümü 238.537 km2

Başlıca Şehirler: Akra (2,280Milyon)  Kumasi (1,766 Milyon) Sekondi-Takoradi (454 bin) Tamale (428 bin)

Etnik Yapı: %98,5 Siyah Afrikalı

—Akanlar %49,1 —Mole Dagbon %16,5 —Ewe %12,7 %1,5 Avrupalı ve diğer

Kaynak:Economist Inteligence Unit Country Report, Ghana,October 2012 ,CIA The world Factbook

 

Coğrafi Konum

 

 

 

238.537 km2 yüzölçümüne sahip Gana, Batı Afrika’da Gine Körfezi kıyısında yer almaktadır. Ülkenin komşuları doğusunda Togo, batısında Fildişi Sahili, kuzeyinde ise Burkina Faso’dur. 2.094 km’lik karasal sınıra sahip ülkenin komşuları ile sınırlarının uzunluğu ise şu şekildedir: Togo: 877 km, Fildşi Sahili: 668 km, Burkina Faso: 549 km. Ülkenin kıyı şeridinin uzunluğu ise 539 km’dir.

 

Tropik iklime sahip ülkede sıcaklıklar genellikle 21-30ºC arasındadır. Kuzeydeki savan bölgelerde,güneydeki kıyı şeridine göre daha büyük iklim farklılıkları oluşmaktadır. Mart’tan Haziran’a kadar veEylül’den Ekim’e kadar süren iki yağış sezonu bulunmaktadır. En fazla yağış ülkenin güney batısına düşmektedir. En sıcak aylar Mart ve Nisan olup, bu aylarda sıcaklık 35 ºC’ye kadar yükselmekte ve çok yüksek nemlilik yaşanmaktadır. En yağışlı ay ise Haziran’dır. Haziran ayında düşen ortalama yağış miktarı 178 mm’dir. Haziran ayından sonra hasat dönemi başlamaktadır.

 

Ülkenin güney batısındaki ormanlık bölge 82.000 km2’lik alana sahiptir. Bu alan ülke topraklarının%34’ünü kapsamakta olup, Gana’nın ağaç ve kereste ihracatının ana kaynağıdır.

 

Ülkenin altın yatakları Ashanti ve Western bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Ancak Central ve Brong-Ahafo bölgelerinde de geniş rezervler bulunmaktadır.

 

Dünyanın en büyük yapay gölü olan Volta Gölü Gana’da (Akosombo Barajı’nın kaynağı) bulunmaktadır.Akra Bölgesi ve ülkenin orta kısımlarının bazı bölümleri sel baskınlarına maruz kalmaktadır.

 

Ülkede tarımsal üretim büyük ölçüde kuzey bölgelerinde yapılmaktadır. En önemli tarımsal ürün olan kakao, ülkenin kuzeyindeki tüm bölgelerde yetiştirilmektedir. Tarımsal üretim ülke genelinde geleneksel yöntemlerle gerçekleştirilmektedir.

 

Siyasi ve İdari Yapı

 

Gana 6 Mart 1957’de İngiltere’den bağımsızlığını kazanmıştır. Ülkenin ilk anayasası 1957 yılın da hazırlanmış olup, İngiliz çok partili parlamenter demokrasi sistemine dayandırılmıştır. Ancak Ülkenin Cumhuriyet olmasından sonra 3 yıl içinde anayasada çeşitli değişiklikler yapılmış, 1960 yılında Anayasa değiştirilmiştir. 1964 yılında tek partili bir yönetim oluşturularak Anayasa’da yeniden değişiklik yapılmıştır. Bu tarihten itibaren Anayasa’daki değişiklikler devam etmiştir.

 

Gana’nın günümüz Anayasa’sı 1992 yılında, ülkenin 1979 yılından beri ilk çok partili seçimi gerçekleştirdiği tarihte kabul edilmiştir. Söz konusu Anayasa’nın büyük çoğunluğu, Amerikan yönetim sistemine dayanmakta olup, yürütme görevini her dört yılda bir genel seçimle seçilen başkan vermektedir. Kabine Başkan tarafından atanmakta, yasama meclisi tarafından onaylanmaktadır.

 

Gana 1957 yılında İngiltere’den bağımsızlığını kazandıktan sonra uzun süre kötü yönetim, rüşvet,yolsuzluk ve kaçakçılık gibi nedenlerle fazla ilerleme gösterememiştir. 1966 yılında Kwame Nkrumah ilkaskeri darbesini gerçekleştirdikten sonra 1981 yılındaki ikinci darbesi ile birlikte ülkede ekonomik istikrar ve demokrasi dönemi başlamıştır. Bugün Afrika standartlarında Gana diğer ülkeler için politikve ekonomik anlamda model ülke olarak görülmektedir

 

Gana’nın halihazırdaki Başkanı 24 temmuz 2012’den itibaren John Draman MAHAMA’dır. Başkan yardımcısı ise Kwesi Bekoe AMISAH’dır. Başkan MAHAMA eski başkanın ölümü sonrası göreve gelmiştir.

 

Ülkedeki en önemli siyasi partiler Yeni Yurtsever Parti (NPP) ile Milli Demokratik Kongresi(NDC)’dir. Buiki parti meclisteki toplam 230 sandalyenin 221’ine sahiptir.

 

Dahil Olduğu Uluslararası Anlaşmalar

 

Afrika Birliği (AU) Afrika Birliği, Afrika Birlik Organizasyonu’nun yerini almış, merkezi Adis Ababa’da olan bir kuruluş olup,2001 yılı Mayıs ayında üye ülkelerin 2/3’ünün kurucu yasayı onaylaması ile 2002 yılında kurulmuştur.AU, AB’ni model almış olup parlamento, merkez bankası, tek para birimi, adalet divanı ve yatırım bankası gibi hedefleri bulunmaktadır. Afrika Birliği bünyesinde İlk gerçekleştirilen kurum Pan Afrika parlamentosudur. AU ayrıca ortak savunma ile ortak dış ve haberleşme politikalarını öngörmektedir.Günlük politikalar ise AB’de olduğu gibi AU Komisyonunca yürütülmektedir. Ancak kuruluşun önündeki en büyük engel kurumsal oluşumların önemli miktarda mali kaynağa ihtiyaç göstermesidir.

 

 

 

Kuruluş BM Güvenlik Konseyi gibi Barış ve Güvenlik Konseyi oluşturmuştur. Konseyden üye ülkelerdeki soykırım, yönetimin yasal olmayan şekilde değiştirilmesi ve toplu insan hakları ihlallerinde askeri müdahalelerde bulunulması isteği mevcuttur.

 

Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu -ECOWAS

 

Topluluk 1975 yılında 15 Batı Afrika ülkesinin katılımı ile oluşmuştur. Bu ülkeler, Benin, Burkina Faso,Fildişi Sahili, Gambia, Gana, Gine, Gine Bissau, Liberya, Mali, Moritanya, Nijer, Nijerya, Senegal, Sierra Leone, ve Togo’dur. Topluluğun temel amacı işgücü ve malların Batı Afrika’da serbestçe dolaşacağıgümrük birliği oluşturmasıdır. 120 üyeli parlamento ve merkezi Abuja ‘da olan Adalet Divanı bulunmaktadır.

1994 yılında ECOWAS’ın sekiz üyesi (Benin, Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gine Bissau, Mali, Nijer veSenegal) gümrük birliği amacıyla aynı para birimi kullanımına gitmişlerdir. Diğer altı üye de (Gambiya,Gana, Gine, Liberya, Nijerya ve Sierra Leone) Aralık 2000 tarihinde bölgede ikinci bir para birliği yaratmak amacıyla anlaşma imzalamışlardır. Parasal Birliğe ilk adım olarak, ileride Batı Afrika Merkez Bankası’nı oluşturacak olan Batı Afrika Para Enstitüsü kurulmuştur

 

Genel Ekonomik Durum

 

Ekonomik Yapı

 

 Son yıllarda ekonomide önemli bir büyüme hızı yakalamış olan Gana, özellikle 2000’li yıllardan sonra uluslararası ilişkilerini de hızla güçlendirmektedir. Özellikle Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği yapmış olan Kofi Annan ile dünyaya açılması ivme kazanmış olan Gana, içinde bulunduğumuz dönemde Afrika ülkeleri içinde adından en çok söz edilen ülkeler arasında yer almaktadır. Ayrıca, 2008 yılında Afrika Futbol finallerinin Gana’da düzenlenmiş ve başarıyla gerçekleştirilmiş olması nedeniyle tüm dünya medyasında yaklaşık 1 ay süre ile gündemde kalmış ve çok önemli gelişme sinyalleri vermiştir.

 

2011 yılı itibarıyla GSYİH’sı 39,2 milyar dolar olan Gana’da tarım sektörü, halen ekonominin temel sektörü olup, tarımın GSYİH’ya katkısı %35 civarındadır. Hizmetler sektörü GSYİH’dan %30 civarında pay almakta, sanayinin GSYİH’ya katkısı %25, sanayi sektörü içinde değerlendirilen madencilik ve petrol sektörünün ise %10 düzeyindedir. Gana’nın GSYİH’sı son yıllarda önemli gelişme göstermiştir.

 

 

 

2010 yılında %7,7 oranında gerçekleşen GSYİH 2011 yılında ise %14,4 gibi rekor düzeyde gerçekleşmiştir.

 

Tarım sektörü, ekonominin temeli olup, çalışan nüfusun yaklaşık %55’i tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Ülkede ekonomik anlamda en önemli tarımsal ürün kakaodur. Kakao aynı zamanda altın madeni ile birlikte Gana’nın en önemli ihraç kalemi olup, tarımsal ürünler içerisinde kakaoyu ormancılık ürünleri, sebzeler, deniz ürünleri ve ananas takip etmektedir. Tarım sektörü uluslararası piyasalardaki fiyat dalgalanmalarına açık olan bir sektördür. Tarımdaki ürün çeşitliliğini arttırma çalışmaları sınırlı kalmaktadır.

 

Hizmetler sektörü GSYİH’nın %30’unu oluşturmaktadır. Hizmetler sektöründe en büyük alt sektör hükümetçe sağlanan hizmetlerle bankacılık faaliyetleridir. Bunu turizm, perakendecilik, restoran ve otel işletmeciliği izlemektedir. Telekomünikasyon hizmetleri sektörü içerisinde gittikçe önem kazanmaya başlamıştır.

 

Sanayi sektörleri içerisinde de gıda işleme sanayi, içecekler, tütün sanayi, tekstil, hazır giyim,ayakkabı, kereste, kimya ve kozmetik sanayi ile alüminyum sanayi ve çelik sanayi ülkede başlıca kurulu sanayiler olup, en önemli yeri tutmaktadırlar. Bu sanayilerin tamamı başlangıçta devletçe kurulmuş olmakla beraber bugün çoğunlukla özelleştirilmişlerdir.

 

GSYİH’ya katkısı %5-6 seviyesinde olan madencilik sektöründe en önemli faaliyet alanını altın madenciliği oluşturmaktadır.

 

2010 yılında tarım sektöründeki sağlıklı gelişmenin devam etmesi, altın madeni üretiminin önemli ölçüde artması ve hizmetler sektöründe beklenen olumlu gelişmelerin devam etmesi neticesinde%5,4’lük bir büyüme hızının yakalanabileceği öngörülmektedir. Gana’da önümüzdeki süreçte özellikle haberleşme ve inşaat sektörlerindeki önemli gelişmelerin devam etmesi beklenmektedir. Gana’da 1997yılında petrol yatakları keşfedilmeye başlanmış olup, petrol yatakları ülkenin özellikle kıyı kesimlerinde yer almaktadır. Gana’da şu an için toplam 1,8 milyar varillik petrol varlığı tespit edilmiş olup, günlük petrol üretiminin 150 bin varil olduğu bildirilmektedir. Üç yıl içerisinde de günlük petrol üretiminin 250bin varilin üzerine çıkması beklenmektedir. Ülkeden 2011 yılının Ocak ayından itibaren petrol ihracatıca başlamış olup, söz konusu yıl 2,7 milyar dolarlık petrol ihracatı gerçekleştirilmiştir. Ülkede Petrolaşama faaliyetleri devam etmekte olup ülkede keşfedilmemiş petrol yataklarının bulunduğu tahmin edilmektedir. Ülkede petrol sektöründe yetişmiş kalifiye eleman sıkıntısı çekilmekte bu yüzden yurtdışından önemli sayıda yetişmiş eleman Gana’ya gelmiş bulunmaktadır. Petrol üretim ve ihracatına bağlı olarak Gana’da 2011 yılında GSYİH’ %14,4’lük rekor bir artışla 39,2 milyar dolara yükselmiştir.

 

Ekonomi Politikaları

 

Gana 1983 yılından itibaren IMF ve Dünya Bankası desteği ile kapsamlı bir ekonomik gelişme programı izlemektedir. Özellikle IMF’nin desteğiyle uygulanan programın esas amacı makroekonomik dengesizliği azaltmak ve yapısal reformları gerçekleştirmektir. Program ile ülkede mali ve parasal disiplin kurulmuş,döviz kuru serbestisi sağlanmıştır. Ayrıca söz konusu program ile, bankaların bilançolarındaki tahsil edilemeyen alacakların düşülmesi ve devletin bankalardaki hissedarlığının sona erdirilmesi sonucunu beraberinde getiren mali sektör liberilizasyonu da sağlanmıştır. Bu durum ise bankacılıkta rekabeti beraberinde getirmiştir.

 

Her ne kadar 2009 yılında yaşanan resesyondan sonra global ekonomik durumun düzeleceği beklenmekte ise de, Gana hükümeti tedbirli davranarak IMF ve Dünya Bankası ile olan ilişkilerini devam ettirme kararındadır. Bu nedenle Gana hükümeti bu kuruluşlardan finansal destek almaya devam etmekte ve önümüzdeki yıllarda da bu kuruluşların desteğinin alınmaya devam edilmesi düşünülmektedir. IMF ve Dünya Bankası Gana’da yüksek dış ticaret açığının azaltılması ve yüksek enflasyonun düşürülmesi yanında, mali disiplinin güçlendirilmesi ve makroekonomik istikrarın sağlanmasına yönelik çaba göstermektedirler. Bu amaçla Gana Hükümeti 2010 yılında Dünya Bankasından 300 milyon dolar finansal yardım almış ve ilerdeki dönemlerde de 600 milyon dolarlık ek destek alma niyetini belirtmiştir. IMF ile de önümüzdeki üç yıllık süre içerisinde 600 milyon doların üzerinde bir kaynak aktarımı anlaşması imzalanmıştır.

 

Gana’da son dönemlerde uygulanan ekonomi politikaları başlıca kamu harcamalarının rantabıl kullanımı, kamu gelirlerinin artırılması, iş ve yatırım imkanlarının artırılması, kredi kullanım imkanlarının genişletilmesi ve özel sektörün desteklenmesi konularında yoğunlaşmıştır. Bunların dışında altyapı yatırımlarına öncelik verilmesi, yoksulluğun giderilmesi ve petrol üretim ve ihracatının artırılması konuları Gana hükümetlerinin üzerinde durdukları önemli konuları oluşturmaktadır.

 

Sektörler

 

Tarım ve Hayvancılık

 

Gana’da yurt içi ekonomi hala büyük ölçüde tarıma dayalı olup, tarım sektörü GSYİH’nın %40’ınıistihdamın da %55’ini karşılamaktadır. Gana tarımında küçük aile işletmeleri hakimdir. Sektördeki büyüme diğer sektörlerin gerisinde kalmakta ve sektör, büyük ölçüde iklim koşullarına bağlı olması nedeni ile çeşitli risklerle karşı karşıyadır. Ekili arazilerin yalnızca %1’i sulanabilmektedir.

 

Son yıllarda, tarım sektöründeki büyüme kakao ve ormancılık alt sektörlerindeki genişlemeye bağlı olarak gelişme göstermiş ve söz konusu büyüme yıllık ortalama %5’in üzerinde olmuştur. 2011 yılında tarım sektöründe beklenmeyen oranda %0,8’lik gelişmeden sonra 2012 yılında %3’ün üzerinde gelişme beklenmektedir. Ülkede kakao üretimindeki gelişmelerin tarım sektörü üzerine büyük etkisi bulunmaktadır. Son yıllarda tarım sektöründeki büyümeler de esas itibarıyla kakao sektöründeki büyümeden kaynaklanmıştır. Tarım sektöründeki olumlu gelişmeler hava koşullarının iyi gitmesinin yanı sıra, kamu politikalarının uzun vadeli olumlu etkilerinden de kaynaklanmaktadır. Ekonomik reformlar çerçevesinde hükümet gıda fiyat kontrollerini kaldırmış, üreticilere ödenen kakao ve diğer ürünlerin fiyatlarını ve tarıma yönelik çeşitli hizmetleri ve destekleri artırmıştır. Dünya Bankası’nın Afrika Gelişme Göstergelerine göre, Gana’da devamlı ekilen alanlar düzenli olarak artış göstermiş olup,1995 yılında tahmini olarak 2,8 milyon hektar olan ekili alanlar, içinde bulunduğumuz yıllarda 4 milyon hektara ulaşmıştır. Bununla birlikte Gana’da gıda ürünleri üretiminde yeterli gelişme sağlanamamıştır.Son on yılda sadece başlıca kakao, manyok ve pirinç üretiminde olumlu artışlar görülmekle birlikte diğer ürünlerin üretimindeki artışlar sınırlı kalmıştır. Bu durum, yatırım azlığı, zayıf teknoloji ve son yıllarda ekilen alanların kalitesinin iyi olmaması gibi nedenlerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

 

Ülkede üretilen en önemli tarımsal ürün kakaodur. Gana dünya kakao üretiminde Endonezya’dan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Kakao ihracatı altınla birlikte Gana’nın ihracat gelirlerinin en önemli kaynağını oluşturmakta ve geçmişte uzun yıllar kakaonun ihracat getirisi altın ihracatını da geçmiştir.Hava koşullarının iyi geçmesi ve dünya fiyatlarının da oldukça yüksek düzeylerde seyretmesinin sonucunda Gana’da tarımsal üretim önemli miktarlarda artış göstermiştir. Bu nedenle Gana tarım vegıda ürünlerinde az bir farkla net ihracatçı konuma gelmiştir. Son yıllarda yüksek kakao fiyatları yanında kakao tarımında hastalık ve pestisid kontrol programlarının uygulanması, kakao üretim bölgelerinde yolların yenilenmesi ve kakao üreticilerine ilave destekler sağlanması kakao sektörünün canlanmasına neden olmuştur. Gana’da üretilen kakaolar dünyanın en kaliteli kakaoları olmakla birlikte, zaman zaman ortaya çıkan hastalıklar ve dağıtım altyapısındaki aksaklıklar nedeni ile ürün zaman zaman zarar görmektedir.

 

Orman ürünleri ve su ürünleri sektörü Gana’da önem taşıyan diğer sektörlerdir. Ülkenin üçte birinden fazlası ormanlarla kaplıdır. Ancak, bu ormanların tamamı ticari ormancılığa uygun değildir. Ülkenin batısındaki ormanlardan elde edilen ürünler ticaret için kullanılmaktadır. Ormancılık başlıca ihracat sektörleri içinde üçüncü sırada yer almaktadır. Ülkede faaliyet gösteren Kereste İhracatı Geliştirme Kurulu orman ürünlerinin pazarlanması ve fiyatlandırılmasından, Orman Ürünleri Denetleme Bürosu ise kalite standartlarının geliştirilmesi ve izlenmesinden sorumludur.

 

Gana’da iki türlü balıkçılık yapılmaktadır. Birincisi deniz avcılığı, diğeri ise balık yetiştiriciliğidir. Deniz avcılığı kültür balıkçılığına göre daha büyük önem taşımaktadır. Gana 539 km kıyı şeridine sahip olup,kıta sahanlığı ise 200 mildir.

 Sanayi

 İmalat Sanayi

 Afrika ülkesi olarak Gana’nın sanayisi göreceli bir çeşitliliğe sahiptir. Ülke, alüminyum eritme işletmeleri, kereste işleme, gıda işleme, çimento, petrol işleme, tekstil, elektronik, ilaç, madencilik v.b.çok çeşitli sanayi kollarına sahiptir. Sanayi alanındaki bu çeşitlilik bağımsızlık sonrasında kendine yeterli bir ülke yaratma çabasından kaynaklanmıştır.

 1983 yılında yürürlüğe giren ekonomik iyileştirme programı ile imalat sanayinde çeşitli düzenlemelere gidilmiştir. Sübvansiyonların azaltılması ve sektörleri rekabete açık hale getirecek düzenlemelerin yapılması firmaların bazılarını kapanmaya, bazılarını da ayakta kalabilmek için performanslarını artırmaya itmiştir. Ülkede en iyi gelişme gösteren sektörler tekstil, hazır giyim, metal, plastik ve demir dışı metal ürünler sektörüdür.

 Zaman zaman ülkede yaşanan enerji sıkıntısı fabrikaları kapasitelerinin altında çalışmaya itmekte ve bu durumda sanayi üretimi de düşüş göstermektedir. Bu durumdan özellikle üretimleri büyük ölçüde enerji üretimine dayanan çelik ve alüminyum üreticileri büyük zarar görmektedir.

 

Ülkede gıda ve içecek, çimento ve odun kimyasalları gibi sektörler son yıllarda beklenen gelişmeleri gösterememişler ve bu sektörlerdeki gelişmeler diğer sektörlerin gerisinde kalmıştır.

 Hükümet sanayi sektörüne son yıllarda büyük önem vermeye başlamış ve sektöre çeşitli teşvikler getirmiş olmasına rağmen, harcanabilir gelir açısından pazarın sınırlı büyüklükte olması, hammadde ve üretim maliyetlerinin yüksekliği, eski makina ve ekipman kullanımı ve iş gücü maliyetlerinin de nispeten yüksek olması gibi nedenlerle sanayideki gelişme sınırlı kalmaktadır.

 Son yıllarda GSYİH’nın %25’ini oluşturan sanayi sektöründeki gelişme petrol üretim ve ihracatının başlaması ile 2011 yılında %14,4 gibi oldukça yüksek bir düzeyde gerçekleşmiştir. İmalat sanayindeki gelişmeler ülkede kredi taleplerini ve enerji tüketimini de oldukça artırmıştır.

 Gana’da imalat sanayinde petro kimya sanayinin payı %19, gıda sanayinin payı %16, deri, tekstil ve konfeksiyon sanayinin payı ise %15 düzeyindedir. Bu sanayileri sırasıyla %9’luk payı ile demir dışı metal sanayi,ve %8,5lik payı ile de tütün ve tütün mamülleri sanayi takip etmektedir.

 İnşaat

 İnşaat, sanayi sektörünün ikinci en büyük alt sektörüdür. Sanayi üretimindeki payı %30, GSYİH’dakipayı %8’dir. Yol yapım çalışmaları inşaat sektörü içinde önemli bir yere sahiptir. Gana’da özellikle son yıllarda mevcut yollar tamir edilmekte, yeni yollar da inşa edilmektedir. Sözkonusu inşaat faaliyetlerinde hem yabancı hem de yerel firmalar iş yapmaktadır. Yabancı şirketler, gerekli makineler eve uzmanlığa sahip oldukları için genellikle otoyollar gibi büyük inşaat işlerini üstlenirken, yerel firmalar tali yollar gibi daha küçük çaplı inşaat işlerini üstlenmektedir. İnşaat sektöründeki büyüme finansman teminine ve hükümetin taahhütleri verme hızına bağlı olarak gelişmektedir. Son yıllarda özel sektör için konut sektöründe büyük yatırım imkanları göze çarpmaktadır.

 Enerji

 Gana’da 1997 yılında petrol yatakları keşfedilmeye başlanmış olup, petrol yatakları ülkenin özellikle kıyı kesimlerinde yer almaktadır. Gana’da şu an için toplam 1,8 milyar varillik petrol varlığı tespit edilmiş olup, günlük petrol üretiminin 150 bin varil olduğu bildirilmektedir. Üç yıl içerisinde de günlük petrol üretiminin 250 bin varilin üzerine çıkması beklenmektedir. Ülkeden 2011 yılının Ocak ayından itibaren petrol ihracatı da başlamış olup, söz konusu yıl 2,7 milyar dolarlık petrol ihracatı gerçekleştirilmiştir.Ülkede petrol arama faaliyetleri devam etmekte olup ülkede keşfedilmemiş petrol yataklarının bulunduğu tahmin edilmektedir. Ülkede petrol sektöründe yetişmiş kalifiye eleman sıkıntısı çekilmekte bu yüzden yurt dışından önemli sayıda yetişmiş eleman Gana’ya gelmiş bulunmaktadır. Petrol üretimce ihracatına bağlı olarak Gana’da 2011 yılında GSYİH’ %14,4’lük rekor bir artışla 39,2 milyar dolara yükselmiştir.

 Ülke içinde üretilen enerjinin en önemli kaynağı hidroelektrik santrallerdir. Hidroelektrik enerji üretimi toplam enerji üretiminin %70’ini oluşturmaktadır. Volta Gölü ve gölün barajı Akosombo’daki hidroelektrik santral ülkenin en büyük santralidir. Ülkede hidroelektrik santrallerden enerji üretimi yağışlardan önemli ölçüde etkilenmektedir. Zaman zaman Volta Gölü’ndeki su seviyesinde ani düşüşler görülmekte, bu nedenle ülkede enerji yetersizlikleri yaşanabilmektedir. Bu dönemlerde sanayi üretiminde düşmeler görülebilmekte ve ülkenin elektrik ihracatı da azalabilmektedir. Kısa bir süre önce su seviyesinin düşmesi sonucunda Akosombo barajında faal altı tribünden dördü kapatılmış ve enerji üretimi normal enerji üretiminin %30’una kadar gerilemiştir. Bu enerji azalmalarından özellikle madencilik ve alüminyum sanayileri büyük zarar görmüştür.

 Ülkede bazı dönemlerde yaşanan enerji krizleri ve ülkenin gelişen madencilik sektörü hükümeti ve özel sektör kuruluşlarını enerji konusunda önlemler almaya yöneltmiş ve alternatif enerji kaynakları arayışına gidilmiştir. Ülkenin petrol ve gaz kaynaklı enerji istasyonlarının kapasitesi artırılmıştır.Aboadze santraline yeni bir ünite ilave edilerek tesisin toplam enerji üretimi 660 milyon kilowattın üzerine çıkmıştır. Halihazırda bir Amerikan şirketi tarafından ülkenin başlıca altın madenlerine enerji sağlayacak 220 milyon kilowatt’lık bir tesis de Tema’da yapılmıştır. Elektrik krizi, Gana Ulusal PetrolŞirketi-GNPC’yi Tano havzasında bulunan gazı kullanabilecek enerji tesisleri kurmaya teşvik etmiştir.Ancak, bu yöndeki planlar henüz tamamlanmamıştır.

 İthal edilen ham petrol ülkenin tek petrol rafinerisi Tema Petrol Rafinerisi- TOR’da işlenmektedir.

 Madencilik

 Altın ülkenin en önemli ihracat geliri kaynağı ve madencilik sektörünün en önemli cevheridir. Altın ve diğer minerallerin ihracatı toplam ihracatın yaklaşık %50’sini oluşturmaktadır. Bunun içinde altının payı yaklaşık %90’dır. Ülkenin altın rezervleri Ashanti bölgesi ile Batı ve Orta bölgelerde bulunmaktadır.Ülkenin en büyük altın üreticisi Anglo Gold Ashanti’dir. Diğer başlıca üreticiler ise Golden StarResources, Newmonth Ghana Gold, Goldfields Ghana, Chirano Gold Mines’dır.

 

 Ülkenin önemli miktardaki elmas rezervleri Birim havzasında yer almaktadır. Elmas sektörü, uygulanan politikalarla yolsuzluk, kaçakçılık gibi hususlardan olumsuz yönde etkilenmektedir. Sektör, devletselindeki Ghana Consolidated Diamonds (GCD) tarafından yönetilmektedir. Hükümet yıllardır GCD’yiözelleştirmeye çalışmış, ancak başarılı olamamıştır. Supper&Associates adlı Amerikan şirketi GCD’yi almak için açılan ihaleyi kazanmış olmakla beraber ödemeleri yapamaması nedeniyle, sözkonusu ihaleişlemi başarısızlıkla sonuçlanmıştır. GCD şimdi kapasitesinin 1/3’ü kadar üretim yapmakta olup, tam kapasite ile üretim yapabilmesi için yaklaşık 10 milyar $’lık yatırıma ihtiyaç duymaktadır.

 Ülke, dünyanın önde gelen manganez ihracatçılarından biridir. Devlet elindeki Gana Ulusal Manganez Şirketi’nin 1995 yılında özelleştirilmesinin ardından üretim artışı gözlenmiştir.

 Ülkenin 120 milyon ton olarak tahmin edilen boksit rezervlerinin yalnızca küçük bir kısmı, Bui’de çıkarılmaktadır. Ghana Bauxite isimli şirket ülkedeki tek üreticidir. Volta Alüminyum Şirketi (Valco)Gana boksitini alüminyuma çevirmemekte, Jamaika kaynaklı hammaddeleri kullanmaktadır. Gana hükümetinin boksiti alüminyuma cevirme yönünde entegre sanayi kurulması için çabaları bulunmaktadır. Avustralya firması BHP Billiton’un ülkede bir alüminyum tesisi kurma planı bulunmaktadır. Valco’da %10 hisseye sahip Amerikan Şirketi Alcoa ise hisse sayısını artırarak Gana boksitini kullanmayı amaçlamaktadır. Diğer taraftan Rus madencilik şirketi Rusal da Valco’da hisse edinme isteğini açıklamıştır.

 Ülkenin Dış Ticareti

 Gana’nın dış ticareti diğer bir çok Afrika ülkesinde olduğu gibi genel olarak büyük açık vermektedir.Economist Inteligence Unit verilerine göre Gana’nın ihracatı gittikçe artış göstermekte, 2008 yılıitibariyle 5,3 milyar dolar düzeyinde gerçekleşen ihracat, 2009 yılında 5,8 milyar dolara, 2010 yılında ise 7,9 milyar dolara 2011 yılında ise 13,8 milyar dolara yükselmiştir. İthalatı da 2009 yılındaki azalmamışında her yıl düzenli olarak artış göstermiş olup, 2008 yılında 8,5 milyar dolar olan ithalat 2009yılında 8 milyar dolara gerilemiş, 2010 yılında 11 milyar dolara 2011 yılında ise 16 milyar dolara ulaşmıştır. Dış ticareti 1995 yılından sonra sürekli açık vermiş olan Gana’nın 2008 yılı dış ticaret açığı2009 yılında 2,2 milyar dolar, 2010 yılında 3 milyar dolar, 2011 yılında ise 3,2 milyar dolar civarındadır.

 Kaynak: The Economist Intelligence Unit, Ghana Country Report October 2012

 Gana’da 1997 yılında petrol yatakları keşfedilmeye başlanmış olup, petrol yatakları ülkenin özellikle kıyı kesimlerinde yer almaktadır. Gana’da şu an için toplam 1,8 milyar varillik petrol varlığı tespit edilmiş olup, günlük petrol üretiminin 120 bin varil olduğu bildirilmektedir. Üç yıl içerisinde de günlük petrol üretiminin 250 bin varile ulaşması beklenmektedir. Ülkeden 2011 yılının Ocak ayından itibaren petrol ihracatı da başlamış olup, yıllık petrol ihracatının 1 milyar dolar civarında olması beklenmektedir.Önümüzdeki 4-5 yıl içerisinde de petrol ihracatının 3-4 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir.Ülkede petrol arama faaliyetleri devam etmekte olup ülkede keşfedilmemiş petrol yataklarının bulunduğu tahmin edilmektedir. Bu yüzden petrol üretim ve ihracatına bağlı olarak Gana’da 2011yılında GSYİH’nın %12,2 civarında rekor bir artışla 35 milyar doların üzerine çıkması hedeflenmektedir.

 Gana’nın dış ticaret politikasının ana hedefi ürünlerinin uluslararası rekabet gücünü artırarak daha fazla ürün ihracatı gerçekleştirmektir. Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu ECOWAS’ın tarifelerin azaltılması ve harmonizasyonu ile tarife dışı engellerin azaltılması yönündeki kararlarının Gana’nın dış ticaretine olumlu katkılar sağlaması beklenmektedir.

 Gana çok taraflı, bölgesel ve serbest ticaret anlaşmaları yönünde de önemli mesafeler kastetmiştir.Avrupa Birliği ile 2007 yılında geçici ortaklık anlaşması imzalamış olan Gana, bu anlaşma sayesinde AB ile ticareti engelleyen faktörlerin önemli bir kısmını ortadan kaldırmış, Gana menşeli ürünlere ticari rekabet edilebilirlik konusunda önemli kazanımlar sağlanmıştır.

 İhracatında Başlıca Ürünler

 Özellikle son yıllarda dış ticareti büyük bir açık veren Gana’nın ihracatı büyük ölçüde altın, kakao,kereste ve su ürünleri gibi bazı ürünlere bağımlıdır. Bu bağımlılık, söz konusu temel ürünlerin üretimlerindeki ve dünya fiyatlarındaki dalgalanmalara göre, ihracat gelirlerinin değişken olması sonucunu doğurmaktadır.

 

Gana’nın toplam ihracatı 2009 yılında %33 oranında artış göstererek 5,071 milyar dolar olarak gerçekleşmiş olup, 2010 yılında ise 2009 yılına göre %3,2 oranında artarak 3,042 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu ihracatın yaklaşık %65’ini tek başına altın ihracatı oluşturmuştur. Gana’nın ihracatında altından sonraki en önemli ürün grubu kakao ve ürünleri olup, Gana’nın ihracatındaki payı%18,5’dir. İhracatta diğer önemli ürünler ise alüminyum sac ve levhalar, manganez cevherleri,kereste, kontrplaklar, poliasetaller ve polieterler tabii kauçuk ve azotlu gübrelerdir.

 

Gana’nın 2010 yılında ihracat gerçekleştirdiği en önemli ülke Güney Afrika Cumhuriyetidir. G. Afrika’nın Gana’nın ihracatındaki payı %53,5’tir. G. Afrika dışında diğer önemli ülkeler BAE, Hollanda, İsviçre,İngiltere, ve Mali’dir. Türkiye’nin Gana’nın ihracatındaki payı ise %0,6 olup, 24. sırada yer almaktadır.

 

İthalatında Başlıca Ürünler

Gana’nın 2005 yılında 4 878 milyon dolar olan toplam ithalatı 2008 yılında %75 oranında artarak 8 536milyon dolara yükselmiş, 2009 yılında %24,3 oranında azalarak 8 465 milyon dolara gerilemiştir. 2010yılında ise 24,6’lık artışla 8 057 milyon dolara yükselmiştir.

 Ülkenin ithalat düzeyini özellikle iç talep ve imalat sanayi ürünlerinin uluslararası fiyatları belirlemektedir. Aynı zamanda kur politikalarının ve döviz rezervlerinin de ithalat üzerinde büyük etkisi bulunmaktadır. Örneğin, 2000’li yılların başında Cedi’nin önemli ölçüde değer kazanması ile ithalat ciddi düşüş göstermiş, bu dönemden sonra ise ithalat talebi güçlü bir artış göstermiştir.

 Petrol Gana’nın toplam ithalatında önemli bir yer tutmakta iken ülkede petrol bulunması ve üretime başlanması nedeniyle ülkenin petrol ithalatı son yıllarda sıfırlanmıştır. Gana’nın en önemli ithal kalemleri binek otomobiller, eşya taşımaya mahsusu motorlu taşıtlar, telli telefonlar için elektrikli cihazlar, kimyasal ilaçlar, çimento, pirinç ve şekerdir. Bu yedi ürün ve ürün grubunun toplam ithalattaki payı yaklaşık %25’tir.Gana’nın ülkeler itibariyle ithalatında ABD(%13,7) ve Çin(%13,2) en önemli yeri tutmakta, bu ülkeleri Fransa, Belçika, İngiltere ve Güney Kore izlemektedir. 2010 yılında ülkemiz Gana’nın toplam ithalatında yaklaşık %1,1’lik bir paya sahip olup, 22. sırada yer almaktadır.

 Türkiye ile Ticaret

 Genel Durum

 Gana, Ekonomi Bakanı Sayın Zafer ÇAĞLAYAN’IN uygun görüşü ve Müsteşarlık Makamı’nın 13/04/2012tarih ve 2012/365 sayılı Onayı ile 2012-2013 döneminde Öncelikli Ülkelerinden birisi olarak belirlenmiştir.

 Türkiye ile Gana arasındaki dış ticarete ilişkin istatistiki veriler aşağıda yer almaktadır. 2010 yılı itibariyle 96,5 milyon dolar olarak gerçekleşen ihracatımıza karşılık 194,4 milyon dolarlık ithalatımız söz konusu iken 2011 yılında ihracatımız 220 milyon dolara ithalatımız ise 292 milyon dolara yükselmiştir.Gana ile olan dış ticaretimiz son 10 yıllık dönem içerisinde 2007 ve 2008 yılları dışında genel olarak ülkemiz aleyhine açık vermiştir. 2011 yılı dış ticaret açığımız 72 milyon dolar olup, dış ticaret hacmimiz ise 513 milyon dolardır.

 Türkiye-Gana Dış Ticaret Değerleri (1 000 Dolar)

 2011 yılı itibariyle ülkemiz Gana’dan 23 kalem ürün ithal etmiştir. İthalatımızda en önemli ürünler kakao ve kakao ürünleri ile altındır. Bu iki ürün Gana’dan olan ithalatımızın yaklaşık %99’unuoluşturmaktadır.

 Pazar ile İlgili Bilgiler Fikri, Sınai Mülkiyet Hakları

 Gana’da fikri mülkiyet haklarının korunması yönünde yasal düzenlemeler yapılmaktadır. Gana Dünya Fikri Mülkiyet Hakları Örgütünün (WIPO) üyesidir. WTO TRIPS anlaşmasını uygulamak için adımlar atılmakta olup, Gana parlamentosu kopyalama yasası hariç tüm TRIPS düzenlemelerini kabul etmiştir.

 Ambalaj, Paketleme ve Etiketleme

 Gana’da yerel ürünler ambalajlı olarak piyasaya sürüldüğü gibi dökme olarakda piyasaya sürülebilmektedir. Ancak ülkeye ithal edilen ürünlerin ambalajlı olarak piyasaya sürülmesi esastır.

 1992 yılında uygulamaya konan etiketleme kurallarına göre ithal edilen veya Gana’da üretilen malların üzerinde aşağıdaki bilgiler İngilizce olarak yer almalıdır.

 Malın adı -Net ağırlığı veya bileşenlerin net miktarı-Ürün bileşenlerinin kompozisyonu-Üretim tarihi ve son kullanım tarihi -Ürünün lot veya parti numarası-Üreticinin veya acentenin adı ve adresi-Kullanım talimatı ile depolama, boşaltma vs.için özel talimatlar.

 Anlaşmazlıkların Çözümü

 Yabancı yatırımlar yasası, diğer yollar ile çözülemeyen anlaşmazlıklar konusunda Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Yasası Komisyonu kurallarına dayalı tahkim veya ülkeler arasındaki karşılıklı anlaşmalara atıfta bulunmaktadır. Yabancı yargı kararlarının Gana’da tanınması karşılıklılık esasına dayalıdır. Gana anlaşmazlıkların çözümü konusunda Newyork Konvansiyonunu imzalamıştır.

 İşadamlarının Pazarda Dikkat Etmesi Gereken Hususlar

 Ticareti Etkileyen Kültürel Faktörler

 Gana’nın resmi dili İngilizcedir. İş yazışmalarında İngilizce kullanılmaktadır. Şehirde yaşayan Ganalılarda İngilizce konuşmaktadırlar. Ülkede kartvizit kullanımı yaygındır. Ganalı işadamları iş saatlerinde takım elbise giymekte, çok azı geleneksel kıyafetlerini giymektedirler. İş kadınları ise genel olarak iş saatlerinde de geleneksel kıyafetlidirler

 Pasaport ve Vize İşlemleri

 Diplomatik, Hizmet, Hususi ve Umuma Mahsus Pasaport Hamilleri vizeye tabidir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Etiketler:

Bir Cevap Yazın

*
FIRAT